Ἡ μυστικὴ δύναμη [29 Ιαν 2016]

Ἡ μυστικὴ δύναμη τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν

                          

Προβάλλονται καὶ φέτος ἀπὸ τὴν ἁγία μας Ἐκκλησία, στὸν κοινό τους ἑορτασμό, οἱ μοναδικὲς μορ­­φὲς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Ἰωάν­νου τοῦ Χρυσοστόμου. Οἱ φωστῆρες τῆς οἰκουμένης, οἱ κήρυκες τῆς μετανοίας, οἱ ὑπέρμαχοι τῆς Ἀληθείας, οἱ βράχοι τῆς πίστεως. Ἐξαίρετα πνεύματα, πολυδύναμες καὶ χαρισματικὲς προσωπικότητες, ποὺ συνεχίζουν νὰ λάμπουν ἀκόμη καὶ θὰ λάμπουν μέχρι τὴ συντέλεια τῶν αἰώνων.

   Τοὺς τιμοῦμε, τοὺς θαυμάζουμε, συν­άμα καὶ ἀποροῦμε: 

    Πῶς κατάφεραν τόσα πολλά; Πῶς ἔ­φθασαν τόσο ψηλά; Πῶς διέπρεψαν σʼ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, στὴ φιλανθρωπία, στὴν ἱεραποστολή, στὸ κήρυγμα, στὴ συγγραφή; Ποιὸ ἦταν τὸ μυστικό τους; Ποῦ ὀφείλεται ἡ ἐπιτυχία τους;

    Μήπως στὴν εὐγενικὴ καταγωγή τους, στὶς γνώσεις τους, στὶς ἱκανότητές τους ἢ στὸ ἀξίωμα τῆς ἀρχιερωσύνης τους;

    Ἕνα βλέμμα προσεκτικὸ στὴν ἁγία βιοτή τους θὰ μᾶς βοηθήσει νὰ καταλάβουμε πὼς μία ἦταν ἡ μυστική τους δύναμη. Ἀπὸ ’κεῖ ἀντλοῦσαν ἔμπνευση, φωτισμό, χάρη. Κι αὐτὴ ἦταν ἡ προσευχή! Ἡ ὥρα τῆς ἑνώσεώς τους μὲ τὸν Θεὸ

Στον καιρό της Πανθρησκείας. [31 Ιαν 2016]

Παναγιώτης Τσαγκάρης, Οι Τρείς Ιεράρχες στον καιρό της Πανθρησκείας

                            

Οι Τρείς Ιεράρχες στον καιρό της Πανθρησκείας*

Του Παναγιώτη Τσαγκάρη, Γενικού Γραμματέα της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων

Ας μου επιτραπεί να ξεκινήσω το παρόν ταπεινό και ευλαβικό αφιέρωμά μου στη μνήμη των ανυπέρβλητων, φωτεινών μορφών των Τριών Μεγάλων Ιεραρχών και Οικουμενικών Διδασκάλων, με κάποια παραδοξότητα, δηλαδή, περιγράφοντας κατ΄ αρχήν, την κατάσταση που τείνει να διαμορφωθεί στην εποχή μας στο παγκόσμιο θρησκευτικό χώρο, παίρνοντας αφορμή από ένα άρθρο της καθημερινής ειδησεογραφίας, το οποίο περιγράφει ένα περιστατικό που αφορά στον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Το συγκεκριμένο λοιπόν, άρθρο, με τίτλο, «Τι κρύβει ο Μπαράκ Ομπάμα στις τσέπες του»1, αναφέρεται στο γεγονός ότι, στην ετήσια συνέντευξή του, στο δημοφιλέστερο στο είδος του Κοινωνικό Μέσο κοινοποίησης, αναπαραγωγής και διαμοιρασμού βίντεο, στο YouTube(Γιουτιουμπ), ο πρόεδρος της Αμερικής Μπαράκ Ομπάμα, άδειασε τις τσέπες του, αποκαλύπτοντας ότι κουβαλάει μαζί του διάφορα πράγματα που του θυμίζουν τους ανθρώπους που έχει γνωρίσει κατά τη διάρκεια της θητείας του στον Λευκό Οίκο και τα οποία του δίνουν έμπνευση, όταν νιώθει κουρασμένος ή αποθαρρυμένος.

Στη συνέντευξη έδειξε πέντε τέτοια αντικείμενα. Το πρώτο, ήταν ένα ροζάριο που του έχει χαρίσει ο Πάπας Φραγκίσκος. Μετά, έδειξε ένα αγαλματίδιο του Βούδα, που του έχει χαρίσει ένας βουδιστής και

Ο ΒΡΑΧΟΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ [† ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος]

Τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν (Ἑβρ. 13,7-16)
30 Ἰανουαρίου

«ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΑΙ ΩΣ ΑΓΩΝΙΣΤΑΙ»

 https://www.youtube.com/watch?v=xTkqXG6r68Y

Ο ΒΡΑΧΟΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

«Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» (Ἑβρ. 13,8).

ΜΙΛΗΣΑΜΕ ἄλλοτε γιὰ τὸ βίο, τοὺς ἀγῶνες καὶ τὰ ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ποὺ ἑορτάζουν σήμερα. Ἰδιαιτέρως κάναμε λόγο γιὰ τὴν ἐπίδρασι ποὺ ἤσκησαν οἱ μορφές τους στὴν ἑλληνικὴ παιδεία. Τώρα ἀφορμὴ γιὰ διδασκαλία θὰ μᾶς δώσῃ ἕνα ῥητὸ ἀπὸ τὸ ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα ποὺ ἀκούσαμε. Τὸ ῥητὸ αὐτὸ λέει· «Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» (Ἑβρ. 13,8).

* * *

Χθές, σήμερα, αὔριο. Σ’ αὐτὰ τὰ τρία διακρίνεται, ἀγαπητοί μου, ὁ χρόνος. Καὶ πόσο γρήγορα φεύγει ὁ χρόνος! Τὸ σήμερα γίνεται χθὲς καὶ τὸ αὔριο γίνεται σήμερα. Ὁ χρόνος μοιάζει σὰν τὸν ποταμό, ποὺ μέρα – νύχτα τρέχει. Τρέχει ὅλο τὸ χρόνο. Ἀλλὰ τὸ νερό του δὲν εἶνε τὸ διο. Ἐὰν κανεὶς μπῇ στὸ ποτάμι καὶ σταματήσῃ κάπου, τὸ νερό, ποὺ λούζει τὸ κορμί του, δὲν εἶνε τὸ διο. Τὸ νερὸ μιὰ στιγμὴ τὸν ἀγγίζει καὶ ἀμέσως φεύγει καὶ ἔρχεται ἄλλο νερό, καὶ αὐτὸ φεύγει καὶ ἔρχεται ἄλλο, καὶ οὕτω καθεξῆς. Καὶ ἔτσι, ἂν μείνῃ μιὰ ὥρα μέσα στὸ νερό, χιλιάδες φορὲς θὰ ἔχῃ ἀλλάξει τὸ νερό, ἐνῷ ὁ ποταμὸς φαίνεται ὅτι εἶνε ὁ διος. Αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸ χρόνο. Σὰν ἕνα ποτάμι

Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως κ. Ιερεμίου

Ημερίδα στα Τρόπαια Γορτυνίας: «Κοσμάς ο Αιτωλός και Χριστοφόρος Παπουλάκος, οι εθνομάρτυρες και προστάτες της Ορθοδοξίας»

Θέμα της ανάρτησης: Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως κ. Ιερεμίου στην ημερίδα που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 28/9/2014 στα Τρόπαια Γορτυνίας με θέμα: «Κοσμάς ο Αιτωλός και Χριστόφορος Παπουλάκος: Οι Εθνομάρτυρες και προστάτες της Ορθοδοξίας».

Οι ομιλίες του Σεβασμιωτάτου ξεχειλίζουν από λόγια αγάπης και πόνου. Αγάπη γιατί είναι λόγια αληθινά και πόνο για τα δεινά και το κατάντημά μας. 

Λίγοι είχαν το προνόμιο να σπουδάσουν τις διδαχές των Αγίων Κοσμά του Αιτωλού και Χριστοφόρου Παπουλάκου, και να ανατραφούν στην αγκαλιά του γέροντος Αυγουστίνου Καντιώτη, όπως ο Σεβασμιώτατος, και να αντιλαμβάνονται την βαθύτερη αιτία την κρίσης. 

Χωρίς να φείδεται αυστηρότητος, στηλιτεύει πρώτα τους Αρχιερείς της Ορθοδοξίας, θέτει τους λόγους των τιμωμένων πατέρων σαν πυξίδα και αποφαίνεται το προφανές: χάσαμε τον ορθόδοξο προσανατολισμό μας.

Με τη ζωντάνια και την αμεσότητα του προφορικού λόγου, αφού πρόκειται για απομαγνητοφωνήσεις, μεταφερόμαστε νοερά στην εκδήλωση και τιμούμε τους Αγίους μας, με την ελπίδα τα λόγια τους να ηχήσουν στις ψυχές μας σαν χαρμόσυνες καμπάνες Ορθοδοξίας και Ορθοπραξίας στη ζωή μας.  

Ημερίδα στα Τρόπαια Γορτυνίας: «Κοσμάς ο Αιτωλός και Χριστοφόρος Παπουλάκος: οι εθνομάρτυρες και προστάτες της Ορθοδοξίας»

Α. Κήρυγμα του Σεβασμιωτάτου κ. Ιερεμία στο τέλος της Θείας Λειτουργίας στον Ναό της Παναγίας Τροπαίων Γορτυνίας.

Αγαπητοί μου χριστιανοί,

Είναι ωραίο το θέαμα που παρουσιάζει ο ιερός Ναός της Παναγιάς στην ορεινή κωμόπολη των Τροπαίων την σημερινή Κυριακή, πρώτη Κυριακή του Λουκά. Εδώ τα χωριά μας τα ευλογημένα είναι ηρωικά και ιστορικά, πεφημισμένα για την παλαιά τους ιστορία. Στα νεώτερα χρόνια είναι εγκαταλελειμμένα και η κωμόπολις των Τροπαίων δεν έχει πολύ λαό για τούτο και τα εκκλησιάσματα των δύο ενοριών είναι πενιχρά, αλλά είναι ευλογημένο το θέαμα που παρουσιάζει η Παναγιά των Τροπαίων την σημερινή ημέρα γιατί βλέπω να παρευρίσκεται λαός ευσεβής.

Ήρθατε από μακριά κεκλημένοι, και εγώ κεκλημένος είμαι την σημερινή ημέρα διότι ο ευπαίδευτος και ευλαβής αρχιμανδρίτης πατήρ Νεκτάριος Πέττας ετοίμασε συμπόσιο πνευματικό αφιερωμένο σε δύο μεγάλες προσωπικότητες της πατρίδος μας, ιεραποστολικές προσωπικότητες.

Πρώτον τον ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά Αιτωλό που δεν είναι υπερβολή να πούμε πως αν δεν είχαμε αυτόν, δεν θα είχαμε πατρίδα ελευθέρα διότι θεοφόρος πατήρ αυτός, τα είχε ενοποιημένα μέσα του και αναμίγνυε το περί Χριστού κήρυγμα με το της ελευθερώσεως της πατρίδος μας κήρυγμα και στο αγιασμένο ράσο του έρχονταν οι αγωνιστές και ορκίζονταν ότι θα χύσουν το αίμα τους για την ελευθεριά της πατρίδος. Εάν δεν είχαμε Κοσμά Αιτωλό δεν θα είχαμε κατήχηση, κατηχημένο λαό σήμερα, γιατί είναι γνωστό ότι το κήρυγμά του δεν ήταν χαρούμενα λόγια ή έτσι μία καλολογία αλλά ήταν κατηχητικό. Εκήρυττε για τα δόγματα της Ορθοδόξου πίστεώς μας ακόμα δε, ήταν και μαχητικό κήρυγμα γιατί αυτός έλεγε όταν τον ρωτούσαν, και το συγκεκριμένο είναι εγγεγραμμένο: «Ποιός είναι αιτία των κακών; Ο Πάπας τα φταίει. Αυτός είναι η αιτία των κακών! Για αυτό κατάρα στον Πάπα», ένα λόγο μαχητικό που Πατριαρχάδες, Αρχιεπίσκοποι, Επίσκοποι, θεολόγοι καθηγητάδες, δεν μπορούν όλοι μαζί να εκφέρουν. Αλλά εμείς εδώ που ήρθαμε, συγκεντρωθήκαμε σήμερα σαν παιδιά και εγγόνια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού λέμε τον λόγο Του «κατάρα στον Πάπα και στους διαδόχους του, κατάρα!» γιατί έτσι έλεγε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Και είναι πολύ σημαντικό αδελφοί μου χριστιανοί γιατί υπό Τουρκιά υπό σφάγα του τυράννου κρατήσαμε την πίστη και βγάλαμε ήρωες και μάρτυρες ενώ σήμερα η ελευθέρα πατρίδα προδίδωμεν την πίστη και μάλιστα η πίστη προδίδεται από εκεί που δεν θα το περίμενε κανείς!

Στα βήματα του Κοσμά ήρθε ένας άλλος όσιος πατήρ που είναι δικός μας και πρέπει να καυχώμεθα ιδιαίτερα για αυτόν. Τον έλεγαν Χριστοφόρο το όνομα, καλόγερος, τριμμένο το ράσο του ήταν. Εγεννήθη εδώ στα δικά μας μέρη στα Άρμπουνα Καλαβρύτων και αγάπησε ιδιαίτερα την Πελοπόννησο αλλά, μεταξύ μας που είμεθα, ώ Τροπαιάτες, όχι εσείς αλλά οι πατέρες σας, οι παππούδες σας, φάνηκαν ψυχροί στο κήρυγμα του Παπουλάκου και είναι ντροπή αυτό, διότι είναι γραμμένο στα βιβλία το συγκεκριμένο, γιατί η ιστορία δεν παραγράφεται, δεν μπορεί να σβηστεί.

Είναι γραμμένο στα βιβλία ότι τα Τρόπαια δεν ήκουσαν το κήρυγμα του Παπουλάκου, του οσίου Χριστοφόρου αλλά δια τούτο παρακαλώ πολύ, οι ιερείς, ο πρωτοπρεσβύτερος πατήρ Ιωάννης Κούλης και εσείς άγιε αρχιμανδρίτα Νεκτάριε, να ονομάζετε συνεχώς και να κατηχείτε τον λαό υπέρ του Παπουλάκου για να ζυμωθεί μες στην ψυχή η προσωπικότητά του και ευγνωμόνως πλέον τα νέα Τρόπαια να φέρονται προς αυτόν. Επίσης, να αναρτηθεί εικόνα και στην μία κάτω την πρωτεύουσα ενορία και μία εδώ στην Παναγία, για να βλέπουν τα νέα τα παιδιά, που είναι τα νέα Τρόπαια, τον ιεροκήρυκα που περπάτησε εδώ, που περιόδευσε την πατρίδα μας. Ήταν και αυτός σαν τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, να πω χριστιανοί μου –εκμεταλλεύομαι την ευλάβειά σας γιατί η ώρα έχει παρέλθει-.

Ξέρετε πότε έγινε η ζημιά στην πατρίδα μας; Αντί να πάρουμε τον Κολοκοτρώνη που τα βόλια είχαν κάνει κόσκινο το κορμί του και να τον κάνουμε Βασιλιά πήγαμε στην Δύση και φέραμε έναν ξενόφερτο, έναν αλλόπιστο, έναν Καθολικό τον Όθωνα και κάναμε Βασιλιά. Ήρθαν λοιπόν μαζί με τον Όθωνα όλοι οι Καθολικοί και τότε έγινε η πρώτη συμπροσευχή στην Μητρόπολη των Αθηνών στην Αγία Ειρήνη Αιόλου, και Αρχιερείς πολλοί, κτλ, υποδεχόμενοι τον Βασιλέα έκαναν συμπροσευχάς μετά των αλλοθρήσκων παραβαίνοντας το ιερό πηδάλιο, τους Κανόνας, όπως θα γράψουμε σε ένα εγγύς κυριακάτικο κήρυγμα που θα μνημονευτεί  ο δέκατος Κανών των Αγίων Αποστόλων που απαγορεύει συμπροσευχάς με αιρετικούς.

Επανέρχομαι και λέω λοιπόν, ενώ αυτή ήταν η κατάσταση της πατρίδος μας και ενώ όλοι προσκυνούσαν τον Καθολικό Βασιλέα Όθωνα, βρέθηκε ένας καλόγηρος αγράμματος, εδώ από την Πελοπόννησο, ο Παπουλάκος και είπε «Μας έφεραν ένα ψωριασμένο πρόβατο που θα ψωριάσει όλη την Ελλάδα!».  Ακούτε πως είπε τον Όθωνα τον Βασιλιά την ίδια στιγμή που Πατριαρχάδες, Αρχιεπίσκοποι κτλ προσκυνούσαν τον Όθωνα; Ο Παπουλάκος είπε «μας έφεραν ένα ψωριασμένο πρόβατο». Δεν είχε ο Χριστοφόρος τίποτα με τον άνθρωπο Όθωνα αλλά «ψωριασμένη» ήταν η πίστη του κατά το δόγμα το αιρετικό που ανήκε, που θα ψωριάσει την Ελλάδα. Όμως, οι άλλοι ρασοφόροι που προσκυνούσαν πέθαναν και σβήσανε, ωστόσο έζησε ο Παπουλάκος και σήμερα εδώ στα Τρόπαια,  την 28η Σεπτεμβρίου, προσκυνούμε και μνημονεύουμε το όνομά του και τον επικαλούμεθα να προσεύχεται υπέρ ημών.

Και οι δύο προσωπικότητες που θα τιμήσουμε σήμερα σε αυτό το συνέδριο ήταν μεγάλες. Πατέρα Νεκτάριε η κυρία καθηγήτρια Μαρία Μαντουβάλου  είναι ομιλήτρια; Ναι.. είναι.. είναι; Πάτερ Νεκτάριε εσάς ερωτώ. Α, εντάξει είναι!  Γιατί αν δεν ήταν θα έφευγα γιατί την θεωρώ ορθόδοξο πέρα για πέρα!

Θα τα ακούσετε αγαπητοί μου χριστιανοί αυτά στο συνέδριο το οποίο θα επακολουθήσει. Παρακαλώ πολύ να μείνετε να συμμετέχετε. Τας ευχάς των πατέρων των τιμωμένων του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και του Οσίου Χριστοφόρου να έχετε και τας ευχάς των συνλειτουργών πατέρων. Ιδιαιτέρως ευχαριστώ τον Ηγούμενο της Ιεράς Μονής Λογγοβάρδας Πάρου, Αρχιμανδρίτη Χρυσόστομο Πήχο.

Ηγούμενε, αξιώθηκα μία φορά μόνο να έρθω προσκυνητής στην Μονή σας, διότι ήτο τότε εκεί ο πατήρ Φιλόθεος Ζερβάκος και εκεί πήγαινε ο πατήρ Αυγουστίνος Καντιώτης. Πιστοί θα έχετε ακούσει τα όνοματά τους Ο πατήρ Αυγουστίνος τον πατέρα Ζερβάκο τον είχε εξομολογητή, ήτο πνευματικός του.

Να σας πω και ένα ανέκδοτο; Έτσι μου ήρθε τώρα.  Ένα που είπε ο πατέρας Φιλόθεος στον επίσκοπο Φλωρίνης, πατέρα Αυγουστίνο. Πήγε να εξομολογηθεί ο επίσκοπος και ο πατήρ Φιλόθεος της Λογγοβάρδας, ο προκάτοχός σας Ηγούμενε Χρυσόστομε, του λέει: «Πάτερ Αυγουστίνε, η Ορθοδοξία είναι ένα ποτήρι με γλυκό κρασί. Αυτό το ποτήρι –το λέει ο πνευματικός βλέπεις- το γλυκό κρασί που λέγεται Ορθοδοξία, πρέπει να το πίνουμε λίγο-λίγο να γλυκαινόμεθα. Εσύ πάτερ Αυγουστίνε, του δίνεις μιά στο ποτήρι, το πίνεις ολόκληρο και μεθάς».  

Ωραία δεν ήταν η εικόνα αυτή; Αυτός ήταν ο πατήρ Αυγουστίνος. Το ποτήρι το έπινε όλο και όπως ο ομηρικός Οδυσσέας έλεγε στα παλικάρια του «πιέστε κρασί, πολύ κρασί να ορμάτε με δύναμη στον εχθρό!», έτσι και ο πατήρ Αυγουστίνος το έπινε όλο μονομιάς. Ρουφούσε το κρασί την Ορθοδοξία με ορμή και με δύναμη και έπειτα μετέδιδε αυτήν την ορμή σε εμάς τα τέκνα του.  

Ευχαριστούμε λοιπόν τον πατέρα Χρυσόστομο, τον Ηγούμενο, τον διάδοχο του πατρός Φιλοθέου που ταξίδεψε από μακριά, από το νησί της Πάρου. Τον ευχαριστούμε πολύ εκ μέρους όλων των Τροπαίων και όλης της Μητροπόλεως και τον παρακαλώ πολύ να ακούσει, και το λέω ενώπιον των εικονισμάτων και ενώπιόν σας, ενώπιον του λαού, εσάς: στην ανθρώπινη και ταπεινή Μητρόπολη μας Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως, να έρχεται αυθεντικά, αυταρχικά, με δικαιώματα να κατηχεί τον λαό και εμείς θα τον ακούμε έστω και αν τα λέει πατροαυγουστινιακά!

Να είστε ευλογημένοι.

Β. Εναρκτήριος λόγος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ. Ιερεμία στην Ημερίδα.

Κύριε Δήμαρχε και λοιποί τετιμημένοι  προσκεκλημένοι.

Ως Ποιμενάρχης του τόπου αυτού του ευλογημένου και ηρωικού εκφράζω εκ’ βάθους καρδίας μου την ευχαριστία  μου  για αυτό που γίνεται σήμερα στην πόλη των Τροπαίων και την ευχαριστία μου στον Πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη κύριο Νεκτάριο Πέττα, διότι αυτός υπήρξε η ψυχή της διοργανώσεως. Όμως, δεν θα έκανε τίποτα αυτός αν δεν ήταν η βοήθεια του κυρίου Δημάρχου και των άλλων λοιπών, όλων υμών των αρωγών.

Θα τιμήσουμε όπως είπα και στην προσλαλιά μου στη Θεία Λειτουργία, δυο μεγάλες μορφές του Ελληνικού Έθνους. Η μια μορφή έζησε πριν από την επανάσταση του 1821, του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, στου οποίου το θερμουργό του κήρυγμα οφείλουμε την εξέγερση του Έθνους διότι όρκισε τα παλικάρια να αγωνιστούν και να θυσιαστούν για την ελευθερία της Πατρίδος, την οποίαν ελευθερία την έλεγε «ποθούμενο». Πότε θα έρθει το «ποθούμενο;» ρώταγαν τον Άγιο Κοσμά. «Θα έρθει το ποθούμενο; Άραγε θα έρθει η μέρα;».  «Θα έρθει η μέρα, ευλογημένοι» έλεγε και τόνωνε με το θερμουργό του κήρυγμα την ψυχή των σκλαβωμένων. Η άλλη μορφή του Παπουλάκου είναι μετά την επανάσταση αλλά, συγνώμη κυρία καθηγήτρια Μαντουβάλου να πω, συγνώμη κύριε Δήμαρχε Γιαννόπουλε, -πως μου έρχονται μερικά πράγματα, ένα, ένα, περίεργο νόημα μου ήρθε να πω-, ότι όταν είμεθα σκλαβωμένοι στον Τούρκο τύραννο κρατήσαμε την πίστη, την ζημιά την πάθαμε όταν ελευθερωθήκαμε. Ανοίξαμε τα σύνορα και αντί να πάρουμε τον Κολοκοτρώνη και να τον κάνουμε Βασιλιά, που πίστευε Χριστό και Πατρίδα, φέραμε έναν ξένο που δεν ήξερε, δεκαπέντε ετών στην ηλικία, δεν ήξερε  τίποτε από Ελλάδα, να κυβερνήσει τούτο τον τόπο. Λοιπόν, θόλωσε η ατμόσφαιρα, με εννοήσατε τι είπα, στην Τουρκιά είχαμε καθαρά Ορθόδοξη Ελληνική ατμόσφαιρα, όταν ελευθερωθήκαμε πάθαμε την ζημιά και θόλωσε η ατμόσφαιρα. Καταργήθηκαν τα σύνορα, ήρθαν άλλα ήθη και έθιμα εδώ. Τότε χρειάζονταν μορφές αφύπνισης και αντίστασης σε αυτά.  Θα περιμέναμε τοιαύτη μορφή να ήταν ο Πατριάρχης, να ήταν ο Αρχιεπίσκοπος, να ήταν οι Επίσκοποι, να ήταν οι παππάδες αλλά αυτοί ακολούθησαν μια προδομένη γραμμή. Όμως βρέθηκε από εδώ, από την  Πελοπόννησο, ένας καλογεράκος ο Παπουλάκος που πήρε ένα μπαστούνι και ένα σακούλι και  περιόδευε τα χωριά, τα Τρόπαια τα όργωσε, με τα πόδια του. Εγώ δεν κάνω  κανέναν κόπο κύριε Δήμαρχε, εκδρομή κάνω, με το αυτοκίνητό μου πάω εκδρομή  στα Τρόπαια, δεν είναι κούραση,  αυτός όμως, με τα πόδια του.

Αυτό το ρέμα των Λαγκαδίων, διαβάστε παρακαλώ το βιβλίο του Κωστή Μπασιά χριστιανοί μου, καλύτερο από το οποίο δεν μπορούσε να γραφεί, εκεί που αντάμωσε την Αρετή, το λέω καλά π. Νεκτάριε; Την Αρετή που την κυνηγούσαν τα αδέρφια της γιατί παραπλανήθηκε η κοπέλα, έμεινε έγκυος και δεν το έριξε όπως κάνουν οι σημερινές κοπέλες οι «μορφωμένες», αλλά το έφερε εις πέρας. Πήρε το παιδί και κυνηγημένη από τον αδελφό της Σαράντη, πήγε στο ρέμα  των Λαγκαδίων, εδώ πιο πέρα. Ήταν κρύο και παγωνιά και ο Παπουλάκος λέει: «Από πού να πάω;»  Έτσι η Χάρις του Θεού τον έφερε στο ρέμα. Πού πας άνθρωπε;  δεν υπάρχει δημόσιος δρόμος. Ακολούθησε το ρέμα, τον έσπρωξε εκεί ο Θεός να πάει, και άκουσε τα αγκομαχητά «ωωω»! Βογγητό την νύχτα εκεί στην παγωνιά. Ήτανε η Αρετή η οποία θα αυτοκτονούσε, θα έσφαζε το παιδί πρώτα και θα αυτοκτονούσε η ίδια μετά.

Η Χάρις του Θεού οδήγησε έναν καλόγερο, τον Παπουλάκο, Χριστοφόρο τον έλεγαν, αλλά τον παπά να τον λέτε «Παπούλη». Πόσο χαίρομαι και εμένα όταν δεν με λένε «Σεβασμιώτατε»!  Τι πάει να πει «Σεβασμιώτατε»; Σεβασμιώτατοι είστε όλοι σας, κάθε άνθρωπος είναι σεβασμιώτατος. Από εκεί είναι από το Καλαβρυτινό χωριό Άρμπουνα, που τον επονόμασαν Παπουλάκο. Και ο λαός εδώ της Γορτυνίας του άλλαξε το όνομα από «Χριστοφόρος» σε «Παπουλάκος» και έμεινε με αυτό το όνομα στην ιστορία και στην λογοτεχνία. Λοιπόν, αυτός ήταν μετά την απελευθέρωση και οι σημερινοί «γραικύλοι καλαμαράδες» δεν τον τιμούν, τον διώκουν.

Με συγχωρείτε κύριε Δήμαρχε, να πω άλλη μια αλήθεια: οι σχολικές παλιοφυλλάδες των Γυμνασίων των παιδιών, τα ιστορικά εγχειρίδια δεν γράφουν τίποτε για τον Άγιο Κοσμά και για τον Άγιο Παπουλάκο, και όμως αυτοί προσέφεραν πολλά και στην παιδεία. Χαίρω πολύ γιατί στον τόπο αυτό στα Τρόπαια, έγινε η Επιστημονική Εκδήλωση όπως έγινε στην Μητρόπολη Σαντορίνης, αφού ο Παπουλάκος πέρασε και από εκεί ως εξόριστος.

Ο Παπουλάκος λοιπόν, είπε τον Όθωνα «ψωριασμένο πρόβατο που θα ψωριάσει όλη την Ελλάδα». Τον Βασιλιά να πεις ψωριασμένο πρόβατο; Τον άνθρωπο τον πέρασαν από δικαστήρια. Στο δικαστήριο των Αθηνών, φανταστείτε πήγε όλη η Πελοπόννησος στην δίκη. Ο Πρόεδρος εκεί τον ρώτησε: «Δικηγόρο, έχεις δικηγόρο; Ο Παπουλάκος σηκώθηκε και είπε: «Δικηγόρο  που θα με δικάσει και θα με αθωώσει την ημέρα της Κρίσεως διορίζω τον Κύριων ημών Ιησούν Χριστόν». Ταράχτηκε και σείστηκε το δικαστήριο, τέλος πάντων, καταδικάστηκε βέβαια και πήγε, πού πήγε παρακαλώ; Πού τον πήγαν εξόριστο παρακαλώ;  Στην Θήρα και την Άνδρο.

         Να δείτε τι είμαστε εμείς οι Δεσποτάδες! Είχαν πανηγύρι στην Μονή Παναχράντου Άνδρου όπου τον είχαν εξόριστο και είχε πάει ο Δεσπότης. Να το ακούσετε κύριε Δήμαρχε αυτό!  Οι παπάδες έκαναν τούμπες στο Δεσπότη. Βγαίνει και ο Παπουλάκος,  τον κοιτάει, ρε τον ήξερε!  Ήταν κατσικοκλέφτης από εδώ από τα Καλαβρυτοχώρια και τον έκαναν Δεσπότη, λεγόταν Μητροφάνης Οικονομίδης. Ο Παπουλάκος ήξερε το μικρό λαϊκό του όνομα, τον έλεγαν Μήτρο. Του λέγει ο Παπουλάκος: – είπαμε οι παπάδες τούμπες, καμπάνες-, «ρε Μήτρο και εσύ έγινες Δεσπότης; Πρόκοψε η εκκλησία»!  Και να σας πω παρακαλώ, στην εκκλησία μπήκαν Μήτρηδες, Μήτρηδες… μπήκαν στην εκκλησία!

Ο Δεσπότης  όπως ήταν, αντί να του πει κάτι, γυρίζει την μπαστούνα ανάποδα, μπάμ του δίνει μια! Τον σκότωσε τον άνθρωπο, πέθανε από αυτό, όπως διασώζει το γεγονός ο Ν. Σαρίπολος. Του σακάτεψε την σπονδυλική στήλη ο Μήτρος. Εδώ, αντί την μαγκούρα να την έχουμε για άθεους, για απίστους, για αιρετικούς, τη ρίξαμε εναντίον του Παπουλάκου. Από πού, από πού πέθανες Παπουλάκο Άγιε; Από Δεσπότη πέθανα.

Αυτούς τους τιμάμε εμείς σήμερα. Αν ο Δεσπότης τον χτύπησε, εμείς θα τον τιμήσουμε και τον έχουμε σε εικόνες εδώ στην Γορτυνία. Να ζήσουν τα Τρόπαια και η Γορτυνία και ανακηρύσσουμε τον Δήμαρχο ισόβια Δήμαρχο, όπως συμφωνούν και οι παραβρισκόμενοι, κατά τα ισόβια δεσμά που λέμε.

Να είστε ευλογημένοι!  

Γ. Ομιλία λήξεως της Ημερίδας υπό του Σεβασμιωτάτου κ. Ιερεμία.

Ευχαριστούμε πάρα πολύ τους ομιλητές.

         Κύριε Δωρίτη διέγνωσα την καλή σας ψυχή και τα ωραία φρονήματα από το λογίδιο που εκφωνήσατε και έτσι μου ήρθε να  παρακαλέσω το εξής:  με την βοήθεια του κυρίου Δημάρχου Γορτυνίας Γιαννόπουλου, ο οποίος είναι πολύ ενεργητικός και επιταχύνει τα πράγματα, έχουμε λοιπόν επιτάχυνση και εντός  ολίγου, σε ένα μήνα περίπου, λαμβάνω άδεια στα χέρια για να αναγείρω Ναό του Αγίου Γρηγορίου του Ε΄, ο οποίος γεννήθηκε και ανατράφηκε στα μέρη μας. Δεν υπάρχει Ναός προς τιμή του σε όλη την Ελλάδα πουθενά. Σκεφτείτε η πατρίδα του η Δημητσάνα δεν έχει Ναό. Λοιπόν, ευχαριστώ δημοσίως πάρα πολύ εκ’ μέρους όλων των παρευρισκομένων, τον κύριο Δήμαρχο γιατί τον παρακάλεσα και  τον ευχαριστώ γιατί έτεινε ευήκοος στην παράκληση μου και  επιτάχυνε τα πράγματα για να δοθεί η άδεια της ανέγερσης του Ναού. Επειδή αρχίζω να αναγείρω ναό του Αγίου Γρηγορίου του Ε΄ θέλω τη βοήθειά σας κ. Δωρίτη. Παρακαλώ πάρα πολύ, το λέγω ενώπιον όλων, είναι έτοιμα τα σχέδια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στην γενέτειρά του, ετοιμάζεται και του Παπουλάκου στην γενέτειρά του, τώρα σας παρακαλώ, θέλω τη βοήθεια σας για την ανέγερση του Ναού του Αγίου Γρηγορίου του Ε΄ στην γενέτειρά του.

Αυτό το αναμνηστικό και τιμητικό δώρο είναι για τον κύριο Δωρίτη, η ιστορική δαγκεροτυπία από το Μουσείο των Αρμπούνων με την μορφή του Παπουλάκου. Ελάτε κύριε Δήμαρχε να προσφέρω, να προσφέρουμε μαζί στον μεγάλο ρωμιό κύριο Άρη, παρακαλώ ελάτε και εσείς να την προσφέρουμε, εκπροσωπείτε το λαό εσείς. Κύριε, κ. Άρη Δωρίτη σας προσφέρουμε την σπάνια αυτή εικόνα του Αγίου Χριστοφόρου Παπουλάκου. Με συγκίνησε ιδιαίτερα που είπατε ο δικός σας εαυτός είναι «Παπουλακιστή». Είμαι και εγώ στο ίδιο «κόμμα», χριστιανοί μου δεν είναι κόμμα κοσμικό, είναι της εκκλησίας, είναι από το σώμα του Χριστού. Χαίρομαι να είμαι συναγωνιστής σας κ. Δωρίτη. Από μικρά ηλικία, δεκατεσσάρων ετών, μελετούσα το έργο του Αγίου Κοσμά, καθώς και του Παπουλάκου από το έργο του Κωστή Μπαστιά. Και όταν έγινα φοιτητής πήγα σε νέο Παπουλάκο, στον Πάτερ Αυγουστίνο Καντιώτη, θα έχετε ακούσει. Τον επικαλούμαι στην προσευχή μου και προσπαθώ να μιμούμαι το βίο του και το κήρυγμα του. Να μας ευλογεί όλους. Ο κύριος Δήμαρχος μου λέει «μη φωνάζεις και τόσο πολύ»!, αλλά ο π. Αυγουστίνος το ίδιο έκανε.

Δικαιωματικά λαμβάνετε την εικόνα αυτή διότι είναι φωτογραφία τύπου δαγκεροτυπίας του Χριστοφόρου, του οσίου Παπουλάκου που έδρασε κυρίως στη περιοχή μας, στην Γορτυνία και να την έχετε σαν προστάτη σας. Εδώ έχουμε ένα θαυματουργό απεικόνισμα με αχειροποίητο Σταυρό σε κορμό πεύκου. Είχαμε στην Πάτρα έναν Γορτύνιο Πατέρα, τον Πατέρα Γερβάσιο Παρασκευόπουλο, καταγόμενο από την Νυμφασία. Το κήρυγμά του έσειε την πόλη των Πατρών, ήταν μαθητής του Αγίου Νεκταρίου. Αυτός επειδή αγαπούσε ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά, έκανε κατασκήνωση και φύτεψε δένδρα. Σε ένα δένδρο από αυτά λοιπόν, που το φύτεψε με τα χέρια του, όπου το κόψεις βγάζει αυτή την εικόνα. Υπάρχει αυτός ο κορμός από το πεύκο λοιπόν και εδώ έχει σχηματιστεί θαυματουργικά αχειροποίητος Σταυρός, πέστα Άγιε Αρχιμανδρίτα Νεκτάριε που τα ξέρετε!

Άγιε καθηγούμενε Λογγοβάρδας π. Χρυσόστομε, ευχαριστούμε πάρα πολύ για την θυσία που κάνετε, γιατί η Γορτυνία είναι δική σας και παρακαλούμε αυτό να γίνει απαρχή πολλών άλλων επισκέψεων.
Να είστε ευλογημένοι!

[ Ευχαριστούμε  το Ιστολόγιον Κατάνυξις ]

[Αναρτήθηκε από Ιστολόγιον Κατάνυξις στις 1/23/2015 06:05:00 μ.μ. ]

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι. ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ

Το αυτεξούσιο του ανθρώπου

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι. ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ 
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ

ΤΟ ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟ TOΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΚΑΙ Η ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ

Είναι σε όλους γνωστό, ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του δημιουργού του^[1] ως λογική και αυτεξούσια φύση^[2]. Κατ' εικόνα και αυτεξούσιο είναι άρρηκτα ενωμένα. Άλλωστε, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, το κατ' ει­κόνα φανερώνει το νοερό και το αυτεξούσιο, (το «κατ' εικόνα το νοερόν δηλοί και το αυτεξούσιον»)^[3]. Γι' αυτόν τον λόγο και ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας ταυτίζει το αυτεξούσιο του ανθρώπου με τον ίδιο τον άνθρωπο. Είναι το ίδιο να λέγει κά­ποιος, ότι έχασε την ελευθερία του και έχασε τον άνθρωπο^[4], παρατηρεί χαρακτηριστικά. Ο νους και η λογική, επειδή συνδέονται πολύ στενά με την ελευθερία του ανθρώπου, του δίνουν την δυνατότητα να τρέπεται εκουσίως τόσο στο καλό όσο και στο κακό^[5]. Χωρίς ελεύθερη γνώμη δεν είναι νοητή καμιά ευθύνη ούτε για επιβράβευση ούτε για τιμωρία^[6]. Μό­νον, όταν ο άνθρωπος έχει την γνώμη του απαλλαγμένη από κάθε είδους ανάγκη, παρατηρεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλα­μάς, μπορεί να διατηρείται στην κατά φύση ζωή και να προ­σεγγίζει τον Θεό ή να εκτρέπεται από την κοινωνία μαζί του και να κατευθύνεται προς τον θάνατο^[7]. Δημιουργώντας ο Θε­ός αυτεξούσια την λογική φύση του ανθρώπου στέρησε την δυνατότητα στον διάβολο να ασκεί βία πάνω στον άνθρωπο. Έτσι, μόνο με την πειθώ ή τον δόλο μπορεί να επηρεάσει ο πονηρός την θέληση του ανθρώπου και να τον κάνει κοινωνό της αποστασίας του^[8].

Από την δημιουργία του ακόμη ο άν­θρωπος έλαβε την δύναμη της ελευθερίας (του αυτεξουσίου), με την οποία μπορεί να αντιστέκεται στον πονηρό και να συμβάλει αποφασιστικά στην πραγματοποίηση του καθ' ο­μοίωση. Με άλλα λόγια, εξαιτίας του αυτεξουσίου, ο άνθρωπος έχει την οντολογική δυνατότητα να αντιστέκεται στην αμαρτία και να μην αμαρτάνει. Στην περίπτωση, άλλωστε, που ο άνθρωπος δεν θα είχε τις δυνάμεις του αυτεξουσίου, ώ­στε να μπορεί να μένει καθαρός από την αμαρτία και το κα­κό, ο Θεός θα εμφανιζόταν κατά τον Καβάσιλα άδικος, αφού θα ζητούσε από τον άνθρωπο πράγματα, που δεν θα είχε κα­ταθέσει στη φύση του. Ο Θεός όμως έθεσε τις δυνάμεις του αυτεξουσίου στον άνθρωπο, για να μπορεί να πετυχαίνει το αγαθό κινούμενος ελεύθερα και όχι αναγκαστικά. Ο άνθρω­πος έλαβε την «αυτονομία της γνώμης», για να διαφέρει οντολογικώς από τα ζώα, που οδηγούνται από τα φυσικά ένστι­κτά τους, και για να έχει την ελευθερία ως αφορμή των επιβραβεύσεων του Θεού για τον αγώνα που έκανε^[9].

Η πτώση του Αδάμ σήμανε την αμαύρωση του κατ' ει­κόνα και την φθορά στο αυτεξούσιο του ανθρώπου. Έτσι, ο άνθρωπος, αντί να κινείται στην κατεύθυνση της ελευθερίας του προτοτύπου του, βρέθηκε μέσα στην περιοχή της επιρρο­ής του πονηρού. Ο πονηρός δεν μπόρεσε ασφαλώς να καταρ­γήσει το αυτεξούσιο του ανθρώπου, όμως το συσκότισε με την ενέργεια της αμαρτίας, και με τον τρόπο αυτό το εμπόδι­σε να κινείται στην πιο πάνω προοπτική.

Αλλά και μετά την προγονική πτώση και την υποδούλω­ση του ανθρώπου στην αμαρτία και τον πονηρό δεν αφαιρέ­θηκε η δυνατότητα του ανθρώπου να αγωνιστεί για την σωτηρία του^[10]. Αυτήν ακριβώς την δύναμη, που κανείς δεν αξιοποίησε εξολοκλήρου πριν την ενανθρώπηση του Θεού Λόγου, την έκανε πράξη μόνον η Θεοτόκος. Η Θεοτόκος είναι η μό­νη, που με την αυτεξούσια αγάπη της προς τον Θεό, την ρωμαμαλαία λογική και την ευθύτητα της θελήσεώς της, δεν συγκατατέθηκε στην αμαρτία ελκύοντας, έτσι, τον Θεό για την ενανθρώπηση του[11]. Στο πρόσωπο της Θεοτόκου φανερώθηκε η δυνατότητα του ανθρώπινου αυτεξουσίου να συνεργα­στεί με τον Θεό και πριν την ενανθρώπηση του. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Παράδοση η Θεοτόκος δεν εκλέχθηκε από τον Θεό ούτε αυθαίρετα ούτε προνομιακά για την διακονία της στη σωτηρία του ανθρώπου.

Τι γίνεται όμως το ανθρώπινο αυτεξούσιο μέσα στη νέα εν Χριστώ πραγματικότητα της Εκκλησίας; Καταρχήν, ό­ταν ο Χριστός ανακαινίζει το κατ' εικόνα των πιστών με το μυστήριο του βαπτίσματος, δεν ασκεί καμιά πνευματική βία πάνω στο αυτεξούσιο. Μόνον το έλκει προς τον εαυτό του από υπερβολική φιλανθρωπία^[12].Η έλξη αυτή δεν αποτελεί σε κα­μιά περίπτωση εξαναγκασμό της ανθρώπινης ελευθερίας. Εί­ναι η έλξη, που προκαλεί η μεγάλη αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο, όπως αυτή εκφράστηκε με όλο το έργο της σωτηρί­ας και κυρίως με την σταυρική θυσία του Χριστού, που νικά την ελευθερία του ανθρώπου, χωρίς να την παραβιάζει. Και τούτο, επειδή μας «σκλαβώνει» η αγάπη του, στην οποία ανταποκρινόμαστε εκούσια, ελεύθερα και αγαπητικά. Άλλω­στε, ο Χριστός απευθύνεται πάντοτε στην ελευθερία του αν­θρώπου με την κλήση της ελεύθερης αγάπης του^[13]. Το αυτεξούσιο και η ελευθερία του ανθρώπου δεν παραβιάζονται, άλ­λα ούτε και περιορίζονται από την πρόγνωση του Θεού. 

Ο Θεός απλώς προβλέπει την χρήση του αυτεξουσίου, που θα κάνει ο άνθρωπος. Έτσι, ο άνθρωπος έχει εξ ολοκλήρου την ευθύνη των συνεπειών, που προκύπτουν από την χρήση της ελευθερίας του. Το ότι ο Θεός δημιούργησε και όσους γνώριζε ότι θα κάνουν κακή χρήση του αυτεξουσίου τους οφείλεται, κατά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά, στην αγαθότητα και την φιλανθρωπία του Θεού, ο οποίος για τούς αγαθούς ανθρώ­πους δημιούργησε και αυτούς, που θα γίνονταν κακοί, («διά τούς αγαθούς και τούς εσομένους κακούς εδημιούργησεν»).Ο Θεός, επειδή κινείται προς τον άνθρωπο από υπερβολική φι­λανθρωπία, καλεί όλους ανεξαιρέτως για την σωτηρία και δεν επιθυμεί την τιμωρία κανενός^[14].

Κατά συνέπεια, το αυτεξούσιο του ανθρώπου παραμένει απαραβίαστο και από αυτήν την υπερβολική φιλανθρωπία του Θεού. Η ανακαινιστική δύναμη του βαπτίσματος, κατά τον Καβάσιλα, είναι ενέργεια, που ωφελεί όσους την χρησι­μοποιούν, ενώ δεν εμποδίζει καθόλου να παραμένουν πονηροί, όσοι δεν την χρησιμοποιούν. Δεν περιορίζει καθόλου ούτε και στερεί κάτι από το αυτεξούσιο. Έτσι ερμηνεύεται, άλλωστε, και η εμπειρική διαπίστωση, ότι πολλοί πιστοί μετά το βά­πτισμα φθάνουν σε μεγάλη ασέβεια, χωρίς να εμποδίζονται καθόλου από την ανακαίνιση του κατ' εικόνα και την πνευ­ματική ενίσχυση του αυτεξουσίου τους^[15].

Όταν ο άνθρωπος συντάσσεται ελεύθερα με το θείο θέλη­μα, τρέπεται, κατά τον Παλαμά, ατελευτήτως προς την κα­τεύθυνση της τελειωτικής προόδου του, ενώ, όταν αντίκειται στο θείο θέλημα, εκπίπτει εξελικτικά από το κακό στο χει­ρότερο («επί το χείρον»)^[16]. Το κακό, δηλαδή, που κατά την πατερική Παράδοση δεν έχει οντολογική ύπαρξη, εμφανίζε­ται ως κατάσταση («συμβεβηκός») με αφετηρία του την αυ­τεξούσια προαίρεση του ανθρώπου^[17], και πιό συγκεκριμένα την ελεύθερη εκτροπή του από το θέλημα του Θεού. Η ε­κτροπή αυτή του ανθρώπου από το θέλημα του Θεού νοείται πατερικώς ως κατάχρηση («παράχρηση»), ως εσφαλμένη δη­λαδή χρήση, του αυτεξουσίου του^[18].

Πάντως είναι πολύ αισιόδοξο το γεγονός, ότι σύμφωνα με την ορθόδοξη ανθρωπολογία σε καμιά περίπτωση ο άνθρω­πος δεν στερείται το αυτεξούσιό του στην παρούσα ζωή, ανε­ξάρτητα από τον βαθμό καταχρήσεως της ελευθερίας του, α­φού το κατ' εικόνα δεν καταστρέφεται από την αμαρτία, άλ­λα μόνον αμαυρώνεται. Στην πράξη αυτό σημαίνει, ότι ο άν­θρωπος, σε όποια κατάσταση και αν βρίσκεται, μπορεί πάν­τοτε να επιλέξει αυτεξουσίως, και στη συνέχεια να βιώσει, την όντως ζωή.Ακόμη δηλαδή και όταν ο άνθρωπος κινείται στην περιοχή του πνευματικού θανάτου, ο Θεός δεν αφαιρεί το αυτεξούσιο του ανθρώπου, δίνοντας έτσι την πρακτική δυ­νατότητα να ανταποκριθεί ελεύθερα στην συνεχή κλήση του για την επιστροφή στην όντως ζωή^[19].

Παρά ταύτα, το αυτεξούσιο και η ελευθερία του ανθρώπου δεν είναι χωρίς όρια. Έχουν σαφείς περιορισμούς, που σχετίζονται με την κτιστότητά του. Οι πιό σημαντικές κα­ταστάσεις, άλλωστε, που αφορούν την ύπαρξή του, όπως εί­ναι η δημιουργία του, η αναγέννηση, ο θάνατος και η ανά­στασή του, δεν ελέγχονται από αυτόν, αλλά προσδιορίζονται απόλυτα από τον Θεό. Εκείνο όμως, που μπορούν να προσδιο­ρίσουν αποφασιστικά το αυτεξούσιο και η θέληση του αν­θρώπου, κατά τον Καβάσιλα, είναι η ποιότητα της ζωής τό­σο στο παρόν όσο και μετά την τελική ανάσταση. Συγκεκρι­μένα, όταν ο άνθρωπος στην παρούσα ζωή προσανατολίσει το αυτεξούσιο και την θέληση του σταθερά και αγαπητικά προς τον Θεό, μπορεί και στην επίγεια ζωή να προγευθεί χαρισμα­τικούς την αΐδια ζωή του Θεού, ενώ στην μέλλουσα βασιλεία να την βιώσει στην πληρότητα της^[20]. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει σε καμιά περίπτωση με μόνη την ελεύθερη θέληση τού ανθρώπου. Η βίωση της ζωής του Τριαδικού Θεού από τον άνθρωπο αποτελεί σε τελευταία ανάλυση δωρεά της Χά­ριτος του Θεού, που προϋποθέτει όμως απαραιτήτως την ε­λεύθερη αποδοχή της από τον άνθρωπο, αλλά και την συνε­χή ελεύθερη συνεργία του.

Κατά την πατερική Παράδοση, μάλιστα, ο άνθρωπος ευ­θύς εξαρχής, με την δημιουργία του, εμπλουτίστηκε οντολογικώς και με τους δύο θεμελιώδεις παράγοντες της σωτηρίας του, το αυτεξούσιο δηλαδή και την άκτιστη θεοποιό Χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Η παροχή της Χάριτος του Θεού προς τον άνθρωπο ανά­γεται ήδη από τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας στο γνωστό «εμφύσημα» του Θεού κατά την δημιουργία του ανθρώπου.

Ερμηνεύοντας ο άγιος το σχετικό χωρίο της Γενέσεως[21] , πα­ρατηρεί, ότι το «εμφύσημα» του Θεού προς τον άνθρωπο δεν αποτελεί την ψυχή του ανθρώπου αλλά την άκτιστη Χάρη και ενέργεια του Θεού, η οποία παρέχεται στην ανθρώπινη φύση για την τελείωσή της^[22]. Το «εμφύσημα» δηλαδή του Θεού, ως φυσική ενέργεια προερχόμενη από την θεία φύση, δεν είναι δυνατόν να αποτελεί την ψυχή του ανθρώπου, γιατί τότε αυτή θα ήταν άτρεπτη, ως άκτιστη, και η ανθρώπινη φύση (σώμα-ψυχή) θα ήταν οντολογικώς κτιστή και άκτιστη, τρεπτή και άτρεπτη. Τέτοια όμως οντολογική κατάστα­ση δεν υπάρχει σε κανένα κτίσμα. Η ανθρώπινη φύση είναι κτιστό αποτέλεσμα των ακτίστων ενεργειών του Θεού, που είναι όμως εμπλουτισμένη χαρισματικώς με την άκτιστη θεία Χάρη.

Οι μαρτυρίες της Αγίας Γραφής, άλλωστε, κατά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά, για την «πνοήν ζωής» και για την «ζώσαν ψυχήν»^[23], που χορήγησε με το «εμφύσημά» του ο Θεός στον πρώτο άνθρωπο, δηλώνουν το αθάνατο και το χαριτωμένο από τον Θεό («το αείζωον ...και κεχαριτωμένον θείως») της ανθρώπινης ψυχής. Επομένως, ο άνθρωπος ήταν εξαρχής εμπλουτισμένος με την Χάρη του Θεού («κατά Θεού χάριν μεμορφωμένος»)^[24]. Ο ίδιος ο Τριαδικός Θεός έθεσε τον εαυτό του στον άνθρωπο με την άκτιστη θεία Χάρη και, έτσι, τον έκανε «κατ' εικόνα» και «καθ' ομοίωση» του[25]. Γι’ αυτό και ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλε­ως, θεωρεί την Χάρη του Θεού στον άνθρωπο ως «μέγα και πρώτον αξίωμα» του κατ' εικόνα, που δόθηκε ως χάρισμα στον άνθρωπο κατά την δημιουργία του· με το «εμφύσημα» του Θεού προς αυτόν^[26].

Η θεία Χάρη, κατά τον Παλαμά, περιβάλλει ως ένδοξη στολή τον Αδάμ πριν από την παράβαση της εντολής του Θεού^[27]. Έτσι, ο προπτωτικός άνθρωπος έχει χαρισματικώς οντολογικές προϋποθέσεις για να μετέχει στην ίδια την ά­κτιστη ζωή του Τριαδικού Θεού. Με την προγονική πτώση όμως ο άνθρωπος χάνει την άκτιστη θεία Χάρη, αμαυρώνε­ται το κατ' εικόνα και αρρωσταίνει η ανθρώπινη φύση.

Στο πρόσωπο του Χριστού το κατ' εικόνα παίρνει όλη την λαμπρότητα και την δόξα του πρωτοτύπου, αφού η αν­θρώπινη φύση του Χριστού λόγω της υποστατικής ενώσεως δέχεται το πλήρωμα της θείας Χάριτος και όλη την θεότητα. Εξαιτίας της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου, ο άνθρωπος μετά την πτώση, μέσα στο πλαίσιο της Εκκλησίας, ανακτά τις οντολογικές προϋποθέσεις, ώστε να μπορεί να μετέχει και πάλι στην άκτιστη θεία Χάρη.

Κατά τον Μ. Βασίλειο, το «εμφύσημα» τού Χριστού στους μαθητές του μετά την ανάστασή του επαναλάμβανε το «εμφύσημα» του Θεού στον Αδάμ και απέβλεπε να ανανεώσει την ανθρώπινη φύση ξαναδίδοντάς της την άκτιστη Χάρη, ώστε να μπορεί να κοινωνεί άμεσα ο άνθρωπος με τον Θεό^[28]. Η πλήρης και δυναμική παροχή της Χάριτος γίνεται με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος κατά την Πεντη­κοστή^[29], όταν δηλαδή συνιστάται και φανερώνεται η Εκκλησία. Το «εμφύσημα» του Χριστού συνεχίζει να πραγματώνει η Εκκλησία μυστηριακώς στα πρόσωπα των πιστών της με το βάπτισμα, όπου με την αναγέννηση τους παρέχονται οι ον­τολογικές προϋποθέσεις για την μετοχή της Χάριτος του Θεού. Με τον τρόπο αυτό γίνονται χαρισματικώς μέτοχοι του Θεού, κατά τον Παλαμά, όσοι δέχτηκαν «μυστικώς» στην ψυχή τους το θείο εκείνο «εμφύσημα», που έχασε ο Αδάμ με την παρακοή^[30]. Στο μέτρο μάλιστα, που το αυτεξούσιο του ανθρώπου συνεργάζεται με την θεία Χάρη, γίνεται ο άνθρω­πος μέτοχος του Θεού^[31], πραγματώνοντας με τον τρόπο αυτό την σωτηρία του. Η συμβολή όμως του ανθρώπινου αυτεξου­σίου στην προοπτική της σωτηρίας έχει, κατά τον Καβάσιλα, κατεξοχήν παθητικό παρά ενεργητικό χαρακτήρα. Επικεν­τρώνεται στο να βαστάξει και να διατηρήσει την δωρεάν προσφερθείσα Χάρη του Θεού («υπομείναι την χάριν και μη προδούναι τον θησαυρόν»)^[32].Η οποία ενεργοποίηση δηλαδή του αυτεξουσίου του πιστού δεν κατευθύνεται στην κατάκτηση της θείας Χάριτος αλλά στην ενεργό διατήρηση της. Όταν ο άνθρωπος κατευθύνει το αυτεξούσιο του προς τον Θεό και υποτάσσει το θέλημά του στο θέλημα του Θεού, εκφράζει πρα­κτικώς ταπεινό φρόνημα, με συνέπεια να ενεργοποιεί και να διατηρεί σταθερά ενεργό την προσφερθείσα μυστηριακώς ά­κτιστη θεία Χάρη. Όλη η πνευματικού χαρακτήρα επαγρύ­πνηση και αγωνιστικότητα του πιστού έχει το νόημα, ότι δεν επιτρέπει να εισάγονται μέσα του εκείνα τα στοιχεία, που εναντιώνονται στην όντως ζωή και προκαλούν τον πνευ­ματικό θάνατο απενεργοποιώντας ουσιαστικά την θεία Χά­ρη^[33]. Άλλωστε, η ενεργός παρουσία της θείας Χάριτος στους πιστούς ερμηνεύει άριστα, γιατί η αγιότητα και οι επιμέρους αρετές τους δεν αποτελούν έργο της ανθρώπινης φύσεως και δραστηριότητας («της ανθρωπείας φύσεως και σπουδής»)^[34], οντολογικό δηλαδή γνώρισμα του ανθρώπου και επίτευγμα της αυτεξούσιας ενέργειας τους. Ως αρετή του ανθρώπου φανερώνεται στην Εκκλησία η πολλαπλή φροντίδα του πιστού για την διατήρηση της θείας Χάριτος ενεργοποιημένης^[35]. Σε καμιά περίπτωση όμως η αρετή αυτή δεν αποτελεί καθαρά ανθρώπινη ενέργεια, αλλά καρπό της Χάριτος του Αγίου Πνεύματος.

Η συνεργία τού ανθρώπου, για να παραμένει μέσα του ε­νεργός η θεία Χάρη, είναι δυνατή για όλους τούς πιστούς ανεξάρτητα από την επαγγελματική ενασχόλησή τους, ανε­ξάρτητα από την ηλικία τους, τον τόπο τής διαμονής ή την κατάσταση της υγείας τους.[36] Πρακτικώς, η συνεργία αυτή προϋποθέτει την υποταγή της αυτεξούσιας θελήσεως του αν­θρώπου στο θέλημα του Θεού Πατέρα^[37]. Όταν ο άνθρωπος με την παραπάνω υποταγή εναρμονίσει την θέλησή του με το θέλημα του Θεού, εξασφαλίζει την αγαθότητα της θελήσεώς του, η οποία πιστοποιείται με την φανέρωση της τέλειας α­γάπης^[38], η οποία αποτελεί (άκτιστο) καρπό της Χάριτος και ενεργείας του Αγίου Πνεύματος.

Στο πλαίσιο της Εκκλησίας η υποταγή της αυτεξούσιας θελήσεως του ανθρώπου στο θέλημα του Χριστού είναι απο­λύτως δυνατή και θεμελιώνεται στο Χριστολογικό δόγμα. Όπως δηλαδή η ανθρώπινη φύση του Χριστού υποτάχθηκε στο θείο θέλημα του, χωρίς να χάσει την πληρότητα των φυ­σικών ενεργειών της -μεταξύ των οποίων είναι και το αυτεξούσιο-, έτσι και οι πιστοί, όταν εντάσσονται στο σώμα του Χριστού,διατηρούν τόσο την ιδιαιτερότητα του προσώπου τους όσο και την ελευθερία τους. Με άλλα λόγια οι πιστοί έ­χουν τις οντολογικές προϋποθέσεις για να υποτάξουν την αυ­τεξούσια θέλησή τους στο θέλημα του Χριστού, επειδή αποτελούν ζωντανά μέλη του μυστηριακού σώματός του. Άλλω­στε, η οντολογική-μυστηριακή ενότητα του Χριστού με τους πιστούς έχει ως πνευματική συνέπεια την κοινωνία των πι­στών στο θείο θέλημα του Χριστού^[39].

Βέβαια, η κοινωνία και η ταύτιση τής θελήσεως των πι­στών με το θέλημα του Χριστού δεν αποτελεί μια αυτόματη και μηχανική διαδικασία. Δεν αποτελεί δηλαδή μια μαγική πράξη. Είναι το αποτέλεσμα ενός συνειδητού και επίπονου α­γώνα, που προϋποθέτει προπαρασκευή και άσκηση της αυτε­ξούσιας γνώμης, έως ότου προσαρμοστεί στο θέλημα του Χριστού. Η εναρμόνιση τής θελήσεως των πιστών με το θέ­λημα του Χριστού αποτελεί πράξη με θεμελιώδη σημασία για τους πιστούς, επειδή διαψεύδεται στην πράξη η ζωντανή οντολογική σχέση τους με τον Χριστό, όταν λείπει η εναρμό­νιση αυτή^[40] . Η ζωντανή οντολογική σχέση των πιστών με τον Χριστό, που προκύπτει από την χαρισματική εξάρτηση και τροφοδοσία των πιστών από την «καρδιά» του Χριστού, εκφράζεται στο μέτρο, που ταυτίζεται η θέληση τους με την θέληση του Χριστού^[41].

Έκτος από τις μυστηριακές και χαρισματικές προϋποθέ­σεις όμως για την εναρμόνιση και ταύτιση τής θελήσεως των πιστών με το θέλημα του Χριστού ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας επισημαίνει και τονίζει τις ανθρωπολογικές πα­ραμέτρους για την ταύτιση αυτή. Κάθε πράξη, σημειώνει εύ­στοχα, έχει ως αρχή της την επιθυμία, και η επιθυμία έχει ως αφετηρία της τον λογισμό. Κατά συνέπεια, στον λογισμό πρέπει να στραφεί πρωτίστως το πνευματικό ενδιαφέρον των πιστών. Απομακρύνοντας συνειδητά και ελεύθερα οι πιστοί το ενδιαφέρον τους από τα μάταια πράγματα και έχοντας την καρδιά τους γεμάτη από αγαθούς λογισμούς, πρακτικά πλέ­ον, δεν αφήνουν χώρο στους πονηρούς λογισμούς^[42]. Με τον τρόπο αυτό παρέχουν τον εαυτό τους δεκτικό για την αποδοχή και βίωση του θελήματος του Χριστού, πράγμα που εγ­γυάται την φανέρωση της άκτιστης θείας Χάριτος του Τρια­δικού Θεού.

Συμπερασματικώς, μπορούμε να πούμε, ότι η σχέση ανά­μεσα στο αυτεξούσιο του ανθρώπου και την Χάρη του Θεού είναι σχέση συνεργασίας. Την πρωτοβουλία στην σχέση αυτή την έχει ο Τριαδικός Θεός διά του Χριστού. Ο Χριστός είναι «συνεργός» των πιστών χαρισματικώς^[43] παρέχοντας, κατά τον Παλαμά, αοράτως «χείρα βοηθείας»^[44]. Η βοήθεια, που παρέχει ο Χριστός στα χαρισματικά μέλη του, δεν είναι άλ­λη, κατά τον Καβάσιλα, παρά αυτή η άχτιστη θεία Χάρη των μυστηρίων της Εκκλησίας. Μέσα από τα μυστήρια ο Χριστός ενεργεί ακτίστως με την Χάρη του όχι μόνο ως αναδημιουργός και «προπονητής» αλλά και ως «συναγωνιστής» και «στέφανος» των πιστών. Ως «συναγωνιστής», βέβαια, εί­ναι αυτονόητο, ότι βοηθεί τους αγωνιζόμενους και όχι τους αναπαυόμενους^[45]. Αγωνιζόμενος στην προοπτική της σωτηρί­ας του είναι εκείνος ο πιστός, ο οποίος καταθέτει αγαπητικά και συνεχώς την ελευθερία και την θέλησή του στον Θεό για να οικειωθεί το θέλημα του Θεού. Η δυναμική και αγωνιστι­κή αυτή πράξη αποτελεί έκφραση εσχάτης ταπεινοφροσύνης, που ελκύει την Χάρη του Θεού, μέσα από την οποία φανερώ­νεται η δόξα του Θεού κατά την μαρτυρία του Χριστού^[46].

* Ομιλία, που έγινε στους φοιτητές της Θεολογικής Σχολής, Holy Cross, της Βοστώνης, Η.Π.Α., το εαρινό εξάμηνο του 2005.

---

[1] Βλ. Γεν. 1, 27.

[2] Βλ. αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Κεφάλαια φυσικά κ.λ.π. 47, PG 150, 1150Α.

[3] Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως, 2, 12, PG 94, 320.

[4] Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος Ε', PG 150, 638C.

[5] Βλ. αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία 41, PG 151, 517C.

6. Βλ. αγίου Νικολάου Καβάσιλα, Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος Ζ; PG 150, 089Α.

[7] Βλ. Ομιλία 63, εκδ. Σ. Οικονόμου, Του εν αγίοις πατρός ημών Γρηγορίου, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, του Παλαμά, Ομιλίαι ΚΒ', Αθήναι 1861, σ. 280.

[8] Βλ. Κεφάλαια φυσικά κ.λπ. 44, PG 150, 1152D.

[9] Βλ. Ομιλία 1, «Εις την υπερένδοξον της υπεραγίας Δεσποίνης η­μών Θεοτόκου γέννησιν», στο Νικολάου Καβάσιλα, Η Θεομήτωρ, Τρεις Θεομητορικές ομιλίες, Κείμενο-Μετάφραση-Εισαγωγή-Σχόλια, Π. Νέλλας, εκδ. Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήναι '1989, σ. 60.

[10] Βλ. δ.π., σ. 64: «η μεν κατά της αμαρτίας δύναμις ην εν τη φύσει, εξήγεν δε αυτήν εις έργον ουδείς».
[11].   Βλ. δ.π, σ. 66-68.

[12] «Ανάγκη τινί θαυμαστή και φιλανθρώπω τυραννίδι», λέει χα­ρακτηριστικά ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος A, PG 150, 50ΙΑ.

[13] Βλ. αγ. Νικολάου Καβάσιλα, Ερμηνεία εις την θείαν Λειτουργίαν, PG 150, 465Α.

[14] Βλ. Ομιλία 41, PG 517Β-520Β.

[15] Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος Β', PG 150, 545D.

[16] Βλ. Ομιλία 22, PG 151, 289Α.

[17] Βλ. Ομιλία 4, PG 151, 52Β.

[18] Βλ. Ομιλία 33, PG 151,421C.

[19] Βλ. Προς Ξένω, PG 150, 1053ΑΒ.

[20]Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος Β; PG 150, 541CD.
[21].   Βλ. Γεν. 2,7.

[22] Βλ. θησαυροί 31, PG 75, 504CD.

[23] Γεν. 2,7.

[24] Αποδεικτικός 2,9, εκδ. Π. Χρήστου, τομ. Α', σ. 85.
[25].   Βλ Όμιλία 17, PG 151, 221G

[26] Βλ. Λόγος 11, έκδ. Δ. Καϊμάκη, σ. 474-475.

[27] Βλ. Κεφάλαια φυσικά κλπ. 07, PG 150, 1168D.

[28] Βλ Περί Αγίου Πνεύματος 1ϋ, 39, PG 32, 140 CD.

[29] Βλ. Πραξ. 2, 1-4.

[30] Βλ. Περί θεοποιού μεθέξεως 14, εκδ. Π. Χρήστου, τομ. Β', σ. 149.

[31] Βλ. Προς Ξένην, PG 150, 1081C.

[32] Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος A, PG 150, 501 Β.

[33] Βλ. 'ο.π.

[34] Βλ. Περί τής εν Χριστώ ζωής, Λόγος A \ PG 150, 013Α.

[35] Βλ. Περί τής εν Χριστώ ζωής, Λόγος Ζ ', PG 150, G85A.

[36] Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος ΣΤ', PG 150, 641BC.

 [37] Βλ. Ερμηνεία της θείας Λειτουργίας 31, PG 150, 437CD.

[38] Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος Ζ', PG 150, 721D.
[39] Βλ. Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος ΣΤ',PG 150, 641D 
[40] Βλ. δ.π., 644A.

[41] Βλ. δ.π. 644Β.

[42] Βλ. δ.π. 644C.

[43] Βλ. αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Δεκάλογος της κατά Χριστόν νομοθεσίας, PG 150, 1100Β.
[44] Βλ. Ομιλία 2, PG 151, 321D.
 [45] Βλ. Περί της έν Χριστώ ζωής, Λόγος Δ', PG 150, 008ΑΒ.

[46] Βλ. Ιω. 16, 13-14: «όταν δε έλθη εκείνος, το πνεϋμα της αληθεί­ας... εκείνος εμέ δοξάσει, ότι εκ του εμού λήψεται και αναγγελεί υμίν».